Zabytkowy tramwaj konny z 1876 r. na ulicach Brna
Zabytkowy tramwaj konny w Berlinie
Tramwaj konny – dawny lekki pojazd szynowy służący do komunikacji miejskiej, zaprzęgany w jednego lub dwa konie, rozpowszechniony od połowy XIX wieku, dokładnie od roku 1852 w Nowym Jorku.
Gładka powierzchnia szyn w porównaniu do nierównego wówczas bruku pozwalała na uzyskanie większej prędkości, niż w używanych wcześniej omnibusów konnych. Mimo to, siła pociągowa i wytrzymałość zwierząt była na tyle ograniczona, że w metropoliach musiano łączyć wiele krótszych obiegów linii w punktach przesiadkowych. Przystanki tramwaju konnego znajdowały się w zależności od lokalnego zwyczaju na każdym skrzyżowaniu lub też zatrzymywano się na żądanie.
W latach 70. XIX w. tramwaje konne zaczęto zastępować parowymi, a na przełomie XIX i XX wieku, dokładnie w roku 1881 w Berlinie, tramwaj konny został wyparty przez szybszy i czystszy tramwaj elektryczny.
Zobacz też
- autobus konny
- kolej konna
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Tramwaj konny
p • d • e
Miejski transport zbiorowy
Miejski transport drogowy
omnibus · autobus · trolejbus
Miejski transport szynowy
tramwaj konny · tramwaj parowy · tramwaj gazowy · tramwaj elektryczny · szybki tramwaj · tramwaj dwusystemowy · premetro · metro · SKM
Miejski transport wodny
prom miejski · tramwaj wodny
Tramwaj gazowy to pojazd szynowy komunikacji miejskiej, wynaleziony i eksploatowany pod koniec XIX i na początku XX wieku.
Tramwaj gazowy miał za zadanie zastąpić tramwaj konny w miastach nie dysponujących elektrycznością. Napęd stanowił silnik zasilany gazem ziemnym lub świetlnym. Tramwaje tego typu charakteryzowały się wysoką zawodnością oraz niską mocą silników, uniemożliwiającą sprawną komunikację w przypadku wzniesień terenu.
Tramwaje gazowe eksploatowane były m.in. w Wielkiej Brytanii (Neath, Lytham St Annes - tu tramwaje gazowe działały najdłużej na świecie - do 1920), Niemczech (Dessau), a także na terenie obecnej Polski (Jelenia Góra).
p • d • e
Miejski transport zbiorowy
Miejski transport drogowy
omnibus · autobus · trolejbus
Miejski transport szynowy
tramwaj konny · tramwaj parowy · tramwaj gazowy · tramwaj elektryczny · szybki tramwaj · tramwaj dwusystemowy · premetro · metro · SKM
Miejski transport wodny
prom miejski · tramwaj wodny
FSO Warszawa
Inne nazwy
Warszawa
Producent
FSO
Okres produkcji
6 listopada 1951-30 marca 1973
Miejsce produkcji
Warszawa Polska
Następca
Polski Fiat 125p
Typy nadwozia
hatchback, sedan, kombi, pick-up
Silniki
2120 cm R4 M-20 50 KM
2120 cm R4 S-21 70 KM
Skrzynia biegów
3-biegowa manualna
Długość
4740 mm
Szerokość
1695 mm
Wysokość
1640 mm
Masa własna
1420 kg
Liczba miejsc
5/6
Pokrewne
GAZ-M20 Pobieda
Nysa
Żuk
Warszawa 203
Warszawa 223 Kombi
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
FSO Warszawa
FSO Warszawa, potocznie Warszawka, Garbuska – samochód osobowy produkowany od 6 listopada 1951 do 30 marca 1973 w FSO na Żeraniu w Warszawie, na licencji ZSRR.
Spis treści
//
Historia
W styczniu 1950 roku podpisano polsko-radziecką umowę licencyjną na produkcję samochodu GAZ-M20 Pobieda , w ramach której strona radziecka oferowała pomoc w projektowaniu, budowie, wyposażeniu oraz uruchomieniu seryjnej produkcji.
Licencje zakupiono w Zakładach samochodowych Gorki w ZSRR. Samochód Pobieda, produkowany od 1946 roku, był rozwinięciem przedwojennego samochodu GAZ-M1 produkowany w Detroit (USA) od 1948 roku. Pierwszy samochód,Warszawa M-20 zmontowany z części sprowadzonych z ZSRR zjechał z taśmy montażowej 6 listopada 1951 r. o godzinie 14.00.
W roku 1956 zaprezentowano pierwszy prototyp zmodernizowanej Warszawy, model ten nosił oznaczenie M-20U. Charakteryzował się całkowicie zmienioną przednią częścią nadwozia. Nowa była maska silnika, błotniki przednie i tylne, zderzaki, przednie lampy kierunkowskazów oraz atrapa chłodnicy z centralnie umieszczonym trzecim reflektorem. W tylnej części nadwozia pojawiły się zespolone lampy kierunkowskazów i świateł “Stop”. Nieznacznie zmodernizowano silnik, który w prototypie M-20U osiągał moc 60KM jak i skrzynię biegów, która posiadała dodatkowy dwubiegowy nadbieg. Niestety model ten jak i rozwiązania techniczne zastosowane w nim nie wyszedł poza stadium prototypu.
Pierwszą wprowadzoną do produkcji zmodernizowaną Warszawą była “M20 model 57″ z roku 1957. Niedługo po wprowadzeniu tego modelu zmieniono jego nazwę na Warszawa 200. Wraz z modernizacją pojazd uzyskał nowocześniejszą atrapę chłodnicy, listwy boczne, estetyczniejsze okrągłe przednie lampy kierunkowskazów. Pierwsze egzemplarze tego auta wyposażone były w charakterystyczną strzałę osadzoną na masce oraz panoramiczną giętą przednią szybę w miejsce dzielonej. Z tego rozwiązania jednak szybko zrezygnowano, gdyż nie zapewniało ono odpowiedniej widoczności. Modernizacji dokonano również w silniku zwiększając stopień sprężania. We wnętrzu pojawiło się nowe dwuramienne koło kierownicy.
W 1959 roku, włoska firma Ghia zaprojektowała makietę Warszawy z nowoczesnym nadwoziem typu sedan, planowano aby nowe nadwozie osadzone zostało na podwoziu samochodu M-20. Projekt nie wszedł nigdy do produkcji.
Kolejna zmodernizowana Warszawa wprowadzona została do produkcji seryjnej w 1960 roku. Zmodernizowane auto otrzymało nazwę Warszawa 201. Wprowadzono nowe zespolone tylne lampy kierunkowskazów i świateł Stop. W zawieszeniu przednim zastąpiono amortyzatory ramieniowe nowocześniejszymi teleskopowymi. W 1962 roku wprowadzono model 202 z nowym silnikiem górnozaworowym silnikiem S-21 o mocy 70KM. Produkcje tych modeli zakończono w 1964 roku.
W 1961 roku skonstruowano 3 prototypy Warszawy z nadwoziem sedan. Po ostatecznych pracach konstrukcyjnych wprowadzono do produkcji w 1964 roku Warszawę 203 z silnikiem górnozaworowym S-21 i 204 z silnikiem dolnozaworowym M-20 z nadwoziem sedan. Rok później do oferty dołączyła wersja kombi 203K/204K. W 1968 roku, po protestach Peugeota, dla którego zarezerwowano trzycyfrowe oznaczenia modeli ze środkową cyfrą zero, zmieniono oznaczenie modeli na 223/224. Produkcję zakończono w 1973 roku.
Jeszcze w 1967 roku zaprojektowano makietę modelu 203/204 z całkowicie zmienionym przodem. Auto uzyskało nową maskę, atrapę chłodnicy i błotniki przednie oraz 4 reflektory w miejsce dwóch. Wersja ta nie wyszła poza stadium makiety.
Kolejno produkowano wersje:
- Warszawa M-20 (1951-1957)
- Warszawa M-20 model 57 (1957-1960) (później zwana 200)
- Warszawa 201 (1960-1964)
- Warszawa 202 (1962-1964)
- Warszawa 223/224 (1964-1973)
Warszawa pickup
Produkowano także Warszawę z nadwoziem pickup, powstał też prototyp samochodu Warszawa 210.
Razem wyprodukowano 254 471 sztuk.
Wersje użytkowe
w 1955 roku zaprezentowano pierwszy prototyp Warszawy z nadwoziem Pick-up. Jednak produkcja auta z tym nadwoziem rozpoczęła się dopiero w 1958 roku, jako Warszawa 200P. W dalszych latach auto to przechodziło te same modernizacje co modele osobowe.
W roku 1960 do produkcji skierowano kolejną użytkową wersję Furgon z nadwoziem typu kombi, auto technicznie bazowało na modelu 201. Wersja przeszklona używana była jako karetki pogotowia.
Ciekawostką jest fakt, że w 1958 roku w FSO opracowano samochód dostawczy z nadwoziem typu furgon na podwoziu Warszawy.
Dane techniczne
Warszawa M-20
- Wymiary: długość 4665 mm, szerokość 1695 mm, wysokość 1640 mm, rozstaw osi 2700 mm.
- Rozstaw kół: przód 1364 mm, tył 1362 mm.
- Masa własna: 1460 kg, dopuszczalna masa całkowita 1960 kg.
- Ogumienie: 6.00 - 16″.
- Nadwozie (typu “Garbus”) samonośne z ramą pomocniczą pod silnikiem.
- Silnik:
- M-20 czterocylindrowy, rzędowy, dolnozaworowy ustawiony wzdłużnie nad osią przednią.
- Pojemność 2120 cm³, średnica cylindra 82 mm, skok tłoka 100 mm, stopień sprężania 6,2.
- Moc: 36,5 kW (50 KM) przy 3600 obr/min.
- Kadłub żeliwny z suchymi tulejami.
- Głowica żeliwna.
- Zapłon iskrowy.
- Kolejność zapłonu 1-2-4-3
- Instalacja elektryczna 12 V “plus” podłączony do masy.
- Przeniesienie napędu:
- Sprzęgło suche.
- Skrzynia 3 biegowa. Biegi 2 i 3 synchronizowane.
- Sztywny most napędowy, przełożenie 5,125.
- Zawieszenie:
- Przód – niezależne na dwóch wahaczach nierównej długości, sprężyny śrubowe, amortyzatory hydrauliczne ramieniowe dwustronnego działania.
- Tył – most napędowy sztywny, wsparty na dwóch wzdłużnych półeliptycznych resorach piórowych, amortyzatory hydrauliczne ramieniowe dwustronnego działania.
- Prędkość maksymalna: 105 km/h.
- Zużycie paliwa: teoretycznie 13,5 l/100 km. (realne tylko przy wyjątkowo ekonomicznej jeździe poza miastem), praktycznie znacznie większe. W mieście niejednokrotnie ok. 20 l./100 km. Samochód ten był najbardziej ekonomiczny przy małych prędkościach, ok. 50 km/h.
zbiornik paliwa-55l
Warszawa 203/223
Jak Warszawa M-20, z wyjątkiem:
- Wymiary: Długość 4740 mm.
- Masa: własna 1420 kg, dopuszczalna całkowita 1900 kg.
- Ogumienie: 6.40 - 15″.
- Nadwozie Sedan, samonośne z ramą pomocniczą pod silnikiem.
- Silnik:
- S-21, czterocylindrowy, rzędowy, górnozaworowy.
- Stopień sprężania 7,5.
- Moc: 51,5 kW (70 KM) przy 4000 obr/min.
- Przeniesienie napędu
- Most napędowy – przełożenie 4,555.
- prędkość:130km/h
- zużycie paliwa na szosie:12 l/100km, w mieście 14-15 l/100 km.
Warszawa 204/224
Wymiary, masa, ogumienie, nadwozie – jak Warszawa 203/223. Silnik dolnozaworowy (jak Warszawa M20), ale o zwiększonej mocy do 40,5 kW (55KM) przy 3600 obr./min. Prędkość max. 115 km/h. Zużycie paliwa na szosie ok. 13 l./100 km. (przy oszczędnej jeździe), w mieście znacznie większe.
Warszawa 210
Warszawa 210 (1964)
Warszawa 210 (1964)
Warszawa 210
Warszawa 210 z atrapą silnika
Warszawa 210 – to prototyp samochodu osobowego wykonanego przez Ośrodek Badań Rozwojowych Fabryki Samochodów Osobowych w 1964 roku.
Historia powstania prototypu nie jest do końca jasna i opiera się częściowo na relacjach ówczesnych pracowników OBR FSO.
Początki
Na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych zapadła decyzja o stworzeniu następcy leciwej, już w momencie rozpoczęcia produkcji, Warszawy 201. Ze względu na koszty, zdecydowano się na skopiowanie konstrukcji już istniejącej. Wybór padł na pierwszy amerykański samochód kompaktowy, Forda Falcona z 1960 r. Zakupiono dwa egzemplarze, w tym jedno kombi. Pracami, rozpoczętymi w 1961 roku, kierował inż. Mirosław Górski. Nie jest pewne, czy powstał jeden czy dwa prototypy, wiadomo jedynie, że do dzisiejszych czasów zachował się jeden prototyp z silnikiem sześciocylindrowym.
Silnik
Podstawowa jednostka napędzająca Falcona, to silnik rzędowy, sześciocylindrowy o pojemności 144 cali sześciennych, czyli około 2360 cm³, osiągający moc 90 KM wg amerykańskiej normy SAE. Na potrzeby nowej Warszawy zrobiono lustrzane odbicie jednostki Falcona. Jednak nie należy zapominać, że Ford wykonany był wg norm amerykańskich, gdzie wszystko jest liczone w calach. Tak więc wszystkie gwinty, czy łożyska należało zaadaptować do norm polskich, co sprowadzało się do zastosowania najbliższego większego rozmiaru. To spowodowało nieznaczne zwiększenie się silnika. W rezultacie prac, w prototypie 210-ki znalazł się silnik R6 2,5 l. o mocy 82 KM. Planowano również wprowadzenie do produkcji ekonomicznego silnika czterocylindrowego, powstałego przez odjęcie dwóch cylindrów z większej jednostki napędowej. W ten sposób powstał projekt drugiego silnika, o pojemności około 1,7 l. o mocy 57 KM.
Podwozie
Skrzynia biegów o czterech przełożeniach przenosiła napęd poprzez sterowane hydraulicznie sprzęgło na tylne koła. Zawieszenie stanowiły kolumny MacPhersona z przodu i resory piórowe z tyłu, trzymające sztywny most.
Nadwozie
Zdecydowano, że nadwozie zostanie zaprojektowane i wykonane od podstaw. Za jego powstanie odpowiedzialny był inż. Stanisław Łukaszewicz. Powstało nowoczesne jak na owe czasy, kanciaste nadwozie, czterodrzwiowe, sześcioosobowe. Cechą charakterystyczną były kierunkowskazy umieszczone w narożach karoserii. Wnętrze wyposażono w dwie wygodne kanapy.
Dalsze losy
Prace nad prototypem zarzucono, gdyż rozpoczęto negocjacje z włoską firmą FIAT na zakup licencji na model 125p klasy średniej. Za to produkcja tylko modelu sześciocylindrowego dla notabli wyższego szczebla była nieopłacalna.
Pierwszy prototyp znajduje się obecnie w Muzeum Przemysłu (oddział Muzeum Techniki) w Warszawie.
Co do drugiego prototypu (który jednak prawdopodobnie istniał), istnieją dwie hipotezy. Obie mówią o bratniej pomocy, z jaką pospieszyła druga 210-ka.
- Pierwsza mówi, że drugi prototyp pojechał do radzieckich zakładów w Gorki i posłużył jako pomoc w konstruowaniu samochodu GAZ M24 Wołga. Za tą wersją przemawia fakt, że GAZ-M24 rzeczywiście, tak jak Warszawa 210 opierał się częściowo na konstrukcji Falcona i posiadał podobną deskę rozdzielczą, jak ta w Warszawie.
- Według drugiej hipotezy, drugi prototyp pojechał w drugą stronę i posłużył jako wzór przy projekcie nadwozia Wartburga 353. Rzeczywiście nadwozia obu aut są do siebie bardzo podobne, lecz przeciwko świadczy fakt, że Wartburg był o ponad pół metra krótszy od Warszawy, plasując się o dwie klasy niżej.
Przypisy
- ↑ Praca zbiorowa, Kultowe auta PRL-u nr. 1 FSO Warszawa, str. 3, De Agostini Polska 2008, ISBN 978-83-248-1055-0
Linki zewnętrzne
- Warszawa w Historia FSO
- Strona o Warszawie
- Artykuł o Warszawie 210
- Prototypy Polskich samochodów, m.in. Warszawa 210 (pl)
p • d • e
Samochody produkowane i montowane w FSO/Daewoo-FSO/ZSD/Nysa Motor
Obecnie produkowane
samochody osobowe
Chevrolet Aveo
Historyczne samochody
osobowe produkowane w FSO
Daewoo Lanos/FSO Lanos • Daewoo Matiz/FSO Matiz • Daewoo Nubira • Polski Fiat 125p • Polonez MR’78/MR’83/MR’85 • Polonez MR’86/MR’87/MR’89 • Polonez Caro • Polonez Caro Plus • Polonez Coupe • Polonez Atu • Polonez Atu Plus • Polonez Kombi • Syrena 100/101/102/103/104 • Warszawa M20/203/204/223/224
Historyczne samochody
osobowe montowane w FSO
Daewoo Espero • Daewoo Leganza • Daewoo Tacuma • Daewoo Tico • Polski Fiat 127p • Polski Fiat 128p Coupe • Fiat 131 • Polski Fiat 132p • Opel Astra F • Opel Vectra B • Zastava 1100p
Historyczne samochody
dostawcze
Citroën C15 • Citroën Berlingo I • Nysa 522 • Polonez Cargo • Polonez Cargo Plus • Polonez Truck • Polonez Truck 92-97 • Polonez Truck Plus • Polski Fiat 125p pick-up
Prototypy samochodów
z FSO
1,2 • Polski Fiat 125p Coupé • Polski Fiat 125p Jamnik • Ogar • Polonez Analog • Polonez Kombi • Polonez Long • Polonez Sedan • Polonez Van • Syrena 110 • Syrena Hatchback • Syrena Laminat • Syrena Mikrobus • Syrena Sport • Wars • Warszawa 210
Samochody wyścigowe
Polski Fiat 125p CC • Polonez 2500 Racing (Stratopolonez)
p • d • e
Samochody produkowane i montowane w Polsce
Obecnie produkowane
samochody osobowe
Colo • Chevrolet Aveo • Cree SAM • Elipsa • Fiat Nuova 500 • Fiat 600 • Fiat Panda • Ford Ka II • Leopard • Melex • Opel Astra II Classic • Opel Astra III • Opel Zafira B
Historyczne samochody
osobowe produkowane w Polsce
As • CWS T-1 • CWS T-4 • CWS T-8 • Daewoo Lanos/FSO Lanos • Daewoo Matiz/FSO Matiz • Daewoo Nubira • Fiat 125p • Fiat 126p • Fiat 126 Cabrio • Fiat 508 • Fiat 518 • Fiat 524 • Fiat Cinquecento • Fiat Palio • Fiat Seicento • Fiat Siena • Fiat Uno • Mikrus MR300 • Opel Agila/Suzuki Wagon R+ • Opel Astra I Classic • Polonez MR’78-MR’83-MR’85/MR’86-MR’87-MR’89/Caro/Caro Plus • Polonez Coupe • Polonez Atu/Atu Plus • Polonez Kombi • Ralf-Stetysz • Syrena 100/101/102/103/104/105 • Warszawa M20/203/204/223/224 •
Historyczne samochody
osobowe montowane w Polsce
Audi A6 • Daewoo Espero • Daewoo Korando • Daewoo Leganza • Daewoo Musso • Daewoo Nexia • Daewoo Tacuma • Daewoo Tico • Fiat 127p • Fiat 128p Coupe • Fiat 131 • Fiat 132p • Fiat Bravo I • Fiat Brava • Fiat Marea/Fiat Marea Weekend • Fiat Punto I • Fiat Punto II • Ford Escort • Ford Fiesta IV • Ford Focus I • Ford Ka I • Ford Mondeo II • Opel Vectra B • Peugeot 405 • Seat Cordoba I • Škoda Fabia I • Škoda Favorit • Škoda Felicia • Škoda Octavia I • Volkswagen Bora • Volkswagen Passat • Volkswagen Polo • Yugo Florida • Yugo Koral • Zastava 1100p • ZAZ 1102 Tavria
Obecnie produkowane samochody
dostawcze, ciężarowe i autobusy
AMZ • Automet • Autosan • Jelcz • Kapena • MAN • MAN • Scania • Solaris • Solbus • Volkswagen Caddy Typ 2K • Volkswagen Transporter T5 • Volvo
Historyczne samochody dostawcze,
ciężarowe, terenowe i autobusy
Citroën Berlingo I • Citroën C15 • Fiat 508 Łazik • Fiat 612 • Fiat 618 • Fiat 621 • Ford Transit V • Honker • Lublin • Mercedes-Benz Vito • Neoplan Polska • Nysa • Polonez Cargo/Cargo Plus • Polonez Truck • Polonez Truck 92-97 • Polonez Truck Plus • Osinobus • PZInż 603 • PZInż 703 • San • Star • Tarpan • Ursus A • Wilk • Volkswagen Transporter T4 • Zawrat • Żubr • Żuk
Zabytkowy tramwaj konny z 1876 r. na ulicach Brna
Zabytkowy tramwaj konny w Berlinie
Tramwaj konny – dawny lekki pojazd szynowy służący do komunikacji miejskiej, zaprzęgany w jednego lub dwa konie, rozpowszechniony od połowy XIX wieku, dokładnie od roku 1852 w Nowym Jorku.
Gładka powierzchnia szyn w porównaniu do nierównego wówczas bruku pozwalała na uzyskanie większej prędkości, niż w używanych wcześniej omnibusów konnych. Mimo to, siła pociągowa i wytrzymałość zwierząt była na tyle ograniczona, że w metropoliach musiano łączyć wiele krótszych obiegów linii w punktach przesiadkowych. Przystanki tramwaju konnego znajdowały się w zależności od lokalnego zwyczaju na każdym skrzyżowaniu lub też zatrzymywano się na żądanie.
W latach 70. XIX w. tramwaje konne zaczęto zastępować parowymi, a na przełomie XIX i XX wieku, dokładnie w roku 1881 w Berlinie, tramwaj konny został wyparty przez szybszy i czystszy tramwaj elektryczny.
Zobacz też
- autobus konny
- kolej konna
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Tramwaj konny
p • d • e
Miejski transport zbiorowy
Miejski transport drogowy
omnibus · autobus · trolejbus
Miejski transport szynowy
tramwaj konny · tramwaj parowy · tramwaj gazowy · tramwaj elektryczny · szybki tramwaj · tramwaj dwusystemowy · premetro · metro · SKM
Miejski transport wodny
prom miejski · tramwaj wodny
