Kibitka przed X Pawilonem warszawskiej Cytadeli
Aleksander Orłowski “Podróżny w kibitce”
Kibitka (ros. кибитка) - kryty wóz gospodarski, czterokołowy, jednokonny, używany w Rosji. W okresie caratu również stosowany jako karetka do przewozu więźniów. Kibitka występowała oprócz wariantu na kołach także w wersji na płozach.
Zabytkowy tramwaj konny z 1876 r. na ulicach Brna
Zabytkowy tramwaj konny w Berlinie
Tramwaj konny – dawny lekki pojazd szynowy służący do komunikacji miejskiej, zaprzęgany w jednego lub dwa konie, rozpowszechniony od połowy XIX wieku, dokładnie od roku 1852 w Nowym Jorku.
Gładka powierzchnia szyn w porównaniu do nierównego wówczas bruku pozwalała na uzyskanie większej prędkości, niż w używanych wcześniej omnibusów konnych. Mimo to, siła pociągowa i wytrzymałość zwierząt była na tyle ograniczona, że w metropoliach musiano łączyć wiele krótszych obiegów linii w punktach przesiadkowych. Przystanki tramwaju konnego znajdowały się w zależności od lokalnego zwyczaju na każdym skrzyżowaniu lub też zatrzymywano się na żądanie.
W latach 70. XIX w. tramwaje konne zaczęto zastępować parowymi, a na przełomie XIX i XX wieku, dokładnie w roku 1881 w Berlinie, tramwaj konny został wyparty przez szybszy i czystszy tramwaj elektryczny.
Zobacz też
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Tramwaj konny
Miejski transport zbiorowy
Miejski transport drogowy
omnibus · autobus · trolejbus
Miejski transport szynowy
tramwaj konny · tramwaj parowy · tramwaj gazowy · tramwaj benzynowy · tramwaj elektryczny · szybki tramwaj · tramwaj dwusystemowy · premetro · metro · SKM
Miejski transport wodny
prom miejski · tramwaj wodny
Wasąg - czterokołowy powóz odkryty bez resorów lub na półresorach poprzecznych, z nadwoziem drabinkowym opartym bezpośrednio na osiach, z wyplatanymi bokami z wikliny lub jałowca, od XIX w. do lat 70. XX w. używany w Polsce jako pojazd bagażowy i podróżny.
Currus – wóz konny używany w starożytnym Rzymie, rydwan:
Należy zaznaczyć, że armia rzymska zasadniczo nie używała rydwanów do celów militarnych, a co najwyżej jako pojazd paradny lub środek transportu dla kurierów. Wyliczony wyżej currus falcatus jest wspominany przez historyków rzymskich jako rodzaj broni nie tyle używany, co raczej spotykany przez legiony na polach bitew.
Dyliżans w Hospental, Szwajcaria
Dyliżans (fr. diligence – pośpiech) – duży zamknięty kołowy pojazd konny (przeważnie cztero- lub sześciokonny) używany od połowy XVI wieku do połowy XIX wieku do przewozu pasażerów i przesyłek pocztowych na stałych trasach obsługiwanych według ustalonego rozkładu jazdy.
W pojeździe znajdowały się przedziały dla kilkunastu osób. Z przodu na tak zwanym koźle siedzieli konduktor i woźnica, natomiast z tyłu pojazdu oraz na dachu były miejsca przeznaczone na przesyłki i bagaże pasażerów. Dach do XVIII wieku był zawieszony na skórzanych pasach, później resorowany, występował w wielu odmianach, np. z przykrytą częścią środkową oraz odkrytymi przodem i tyłem. Do czasu wprowadzenia kolei był to najszybszy i najdogodniejszy środek lokomocji w Europie i Ameryce Płn.
Pierwsze dyliżanse w służbie pocztowej pojawiły się w 1640 roku w Anglii. Pierwsze połączenia w Polsce uruchomiono w Księstwie Warszawskim w 1809 roku z Warszawy do Wrocławia, Gdańska i Poznania.
Dyliżans wprowadzono we Francji w XVI wieku. W XVII wieku upowszechniły się w całej Europie. Kursowały według ustalonego planu jazdy służąc do przewozu pasażerów i przesyłek pocztowych na długich trasach krajowych i zagranicznych. Zmiana koni następowała na rozmieszczonych co około 40–50 km stacjach postojowych.
Produkowane były w Warszawie w fabryce Józefa Rentla. Nazywane były steinkellerkami od nazwiska finansisty Piotra Steinkellera lub kurierkami. Te dobrze resorowane pojazdy zapewniały pasażerom wygodną podróż z maksymalną prędkością 18 km/h. Pocztylion obwieszczał przyjazd i odjazd dyliżansu grą na trąbce, czego pamiątką jest stosowanie znaku trąbki przez wiele poczt. Poczta konna w Warszawie znajdowała się na placu Wareckim (dziś Plac Powstańców Warszawy) i stamtąd codziennie aż do 1905 roku odjeżdżał taki pojazd pocztowy do Grójca. Steinkellerki przetrwały na terenie zaboru rosyjskiego do początków XX wieku (w Łomżyńskiem, Radomskiem Sandomierskiem) dowożąc pocztę i podróżnych do stacji kolejowej, co było przejawem integracji różnych środków transportu.
Przypisy
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Dyliżans
Lektyka - środek transportu lądowego do przemieszczania się na nieduże odległości jednej lub dwóch osób, noszony przez tragarzy bądź zwierzęta juczne (basterna). Lektyki znane są od czasów starożytnych. Lektyki transportowały również wielu papieży do czasu pontyfikatu Jana Pawła I. Obecnie nie jest przez nich już używana.
Zobacz też
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Lektyka
Zobacz hasło lektyka w Wikisłowniku
Basterna - środek transportu lądowego, jedno- lub dwuosobowa kryta lektyka unoszona przez dwa muły lub konie (jeden z przodu, drugi z tyłu); znana od czasów starożytnych.
Zobacz: lektyka.
Soliterka (fr. désobligente) - mała kareta na jedną osobę. Pojazd konny przeznaczony na krótkie trasy i do spacerów. Modny w 2 połowie XVIII wieku.
Leżajka – polskie określenie karety podróżnej, która była przystosowana do spania podczas jazdy.
Faeton - fantazyjny sportowy z początku XIX w. czterokołowy pojazd konny ciągnięty przez jednego lub parę koni z przesadnie dużymi kołami i bardzo lekkimi resorami oraz niewielkim pudłem. Szybki ale niebezpieczny swą nazwą nawiązywał do mitycznego Faetona i jego tragicznego powożenia rydwanem słońca.
